Oznaczanie treści AI: art. 50, terminy i wyjątki

Zacznij od pytania o znaczenie

Najczęstszy błąd to liczenie, ile procent tekstu napisał model. Przepis nie wyznacza progu procentowego, a treść połączona z materiałem stworzonym przez człowieka nadal może być treścią syntetyczną (wytyczne Komisji Europejskiej, pkt 59). Pytanie rozstrzygające brzmi: czy AI zmieniła znaczenie, dowód albo pozorną autentyczność materiału. Według wytycznych korekta literówek i gramatyki oraz formatowanie to standardowa edycja, która nie uruchamia znakowania z art. 50 ust. 2 (pkt 90 i 91), a kompresja i podobne drobne zmiany techniczne nie robią z obrazu, audio ani wideo deepfake'a (pkt 116), nawet jeśli narzędzie przeszło przez cały materiał.

Nowa argumentacja, sklonowany głos, zmieniona scena albo produkt pokazany z funkcją, której nie ma, to już inna sytuacja. Robocze kategorie, które pomagają zacząć analizę, brzmią: AI wspomagała, AI istotnie zmieniła, AI wygenerowała od zera. Są narzędziem porządkującym, a brzmienie przepisu trzeba sprawdzić osobno.

Bramka pierwsza: kto ma obowiązek

Obowiązek spoczywa na firmie. Osoba używająca narzędzia AI w ramach obowiązków służbowych nie jest osobnym podmiotem stosującym, jest nim pracodawca. Firma, która tylko zamawia reklamę w agencji i nie decyduje, czy i jak agencja użyje AI, nie jest podmiotem stosującym (wytyczne Komisji Europejskiej, pkt 14).

Rola nie jest jednak przypisana raz na zawsze. Firma jest dostawcą, gdy rozwija system AI albo zleca jego rozwój oraz wprowadza go do obrotu lub oddaje do użytku pod własną nazwą lub znakiem towarowym (art. 3 pkt 3). Dostawcą jest więc także firma, która sprzedaje pod własną marką narzędzie podpięte przez API do cudzego modelu, mimo że nie trenuje własnego modelu. Jako dostawca odpowiada za obowiązki z art. 50 ust. 1 i 2, gdy jej systemy są nimi objęte. To rozróżnienie przesądza o zakresie obowiązków, więc warto je ustalić przed resztą analizy.

Bramka druga: jaki to typ komunikatu

Każdy typ ma własną regułę i własne wyjątki, więc warto je rozdzielić i odpowiedzieć osobno dla każdego.

• System przeznaczony do bezpośredniej interakcji z ludźmi: dostawca zapewnia informację o interakcji z AI najpóźniej przy pierwszej interakcji, chyba że jest to oczywiste (ust. 1), bez wyjątku redakcyjnego
• System generuje syntetyczny obraz, audio, wideo albo tekst: dostawca zapewnia znakowanie w formacie nadającym się do odczytu maszynowego i wykrywalność (ust. 2), a widocznego ujawnienia AI Act wymaga od podmiotu stosującego tylko przy deepfake'u i tekście o sprawach interesu publicznego (ust. 4)
• Rozpoznawanie emocji albo kategoryzacja biometryczna: poinformuj osoby, nakłada się z RODO
• Deepfake: podmiot stosujący ujawnia, że treść wygenerowała lub zmanipulowała AI, widocznie lub słyszalnie i najpóźniej przy pierwszym zetknięciu odbiorcy z treścią (ust. 4 i 5)
• Tekst informujący opinię publiczną o sprawie interesu publicznego: ujawnienie, chyba że zadziała wyjątek redakcyjny

Bramka trzecia: test deepfake i interesu publicznego

Dla obrazu, audio i wideo definicja deepfake'a wymaga dwóch rzeczy naraz: materiał wygenerowany lub zmanipulowany przez AI przypomina istniejące osoby, przedmioty, miejsca, podmioty lub zdarzenia, a odbiorca mógłby niesłusznie uznać go za autentyczny lub prawdziwy (art. 3 pkt 60). Według wytycznych Komisji Europejskiej wystarczy podobieństwo do czegoś, co istnieje albo mogłoby realistycznie istnieć, więc pierwszy warunek spełnia też fotorealistyczna postać, której nikt nie zna. Drugi warunek ocenia się w kontekście publikacji i oczekiwań odbiorców, a sam fotorealizm go nie przesądza (pkt 113 i 114). Jawnie fantazyjna scena, na przykład ze smokiem albo z człowiekiem latającym bez maszyny, nie spełnia definicji. Klon głosu albo twarzy realnej osoby, która nigdy nie wypowiedziała danego zdania, spełnia ją, gdy odbiorcy mogą uznać nagranie za prawdziwe. Zgoda tej osoby na wykorzystanie wizerunku tego nie zmienia, bo art. 50 ust. 4 nie przewiduje wyjątku dla zgody. Zgoda i etykieta przejrzystości to dwa osobne obowiązki.

Dla tekstu pytania są trzy: czy AI wygenerowała tekst albo zmieniła go w stopniu wykraczającym poza standardową edycję, czy tekst jest publikowany w celu informowania opinii publicznej i czy dotyczy sprawy interesu publicznego. Wytyczne Komisji Europejskiej zaliczają do takich spraw między innymi politykę i procesy demokratyczne, administrację i usługi publiczne, wymiar sprawiedliwości, prawa podstawowe, bezpieczeństwo publiczne, zdrowie publiczne, ochronę środowiska, bezpieczeństwo konsumentów oraz wszelkie wydarzenia gospodarcze, finansowe, naukowe i kulturalne, które mogą być przedmiotem debaty publicznej (pkt 59 i 131). Trzy razy tak oznacza obowiązek ujawnienia, o ile nie zadziała wyjątek redakcyjny.

Wyjątek redakcyjny jest węższy, niż się wydaje

Przepis wymaga dwóch rzeczy: żeby materiał przeszedł kontrolę redakcyjną albo weryfikację przez człowieka, oraz żeby osoba fizyczna lub prawna ponosiła odpowiedzialność redakcyjną za publikację. Wyjątek dotyczy wyłącznie tekstu o sprawach interesu publicznego. Według wytycznych Komisji Europejskiej weryfikacja to merytoryczne sprawdzenie treści przez osobę z odpowiednią wiedzą, obejmujące co najmniej sprawdzenie faktów. Korekta językowa, automatyczna weryfikacja ani pobieżna akceptacja tego nie spełniają, a istotna zmiana wprowadzona przez AI po zatwierdzeniu znosi wyjątek. Dane osoby lub funkcji odpowiedzialnej redakcyjnie powinny być łatwo dostępne publicznie, na przykład w informacjach prawnych serwisu (pkt 134, 135, 136 i 138).

Praktyka, którą stosujemy przy wdrożeniu, idzie dalej. Zapisujemy, kto wykonał kontrolę i kiedy, sprawdzamy każdą istotną część osobno i kontrolujemy tekst od nowa po każdej istotnej edycji, także ręcznej. W razie sporu firma musi umieć wykazać, że kontrola była realna. Zapis i kontrola części tekstu to nasza zasada ostrożności, której art. 50 ust. 4 ani wytyczne wprost nie wymagają.

Widoczne, słyszalne, wykrywalne

Znakowanie maszynowe, czyli metadane i znaki wodne, obciąża dostawcę systemu na podstawie art. 50 ust. 2 i ma być skuteczne, interoperacyjne, solidne i niezawodne w zakresie, w jakim jest to technicznie wykonalne. Przy deepfake'u i tekście objętym art. 50 ust. 4 podmiot stosujący nie może na nim polegać, bo przeciętny odbiorca nie sprawdza właściwości pliku. Potrzebne jest wtedy oznaczenie widoczne albo słyszalne w normalnym kontakcie z treścią (wytyczne Komisji Europejskiej, pkt 117 i 132).

Tam, gdzie obowiązek istnieje, informacja ma być jasna i wyraźna, podana najpóźniej przy pierwszym zetknięciu z treścią i zgodna z wymogami dostępności (art. 50 ust. 5). Według wytycznych Komisji Europejskiej nie spełnia tego informacja, którą łatwo przeoczyć, ani taka, do której odbiorca musi coś kliknąć lub rozwinąć (pkt 132 i 142). Przepis każe ujawnić, że treść została wygenerowana lub zmanipulowana, dlatego unikamy sformułowań w rodzaju „mogło zostać wygenerowane”. Platforma potrafi przyciąć oznaczenie przy przetwarzaniu materiału, a podmiot stosujący powinien zadbać, by odbiorca nadal je widział (pkt 12). Dlatego materiał sprawdza się jako zwykły użytkownik, na telefonie i na desktopie, i ocenia ponownie po przeniesieniu na inny kanał.

Zapisz decyzję i jej uzasadnienie

Od 28 października 2026 Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji może podczas kontroli żądać dokumentów oraz ustnych lub pisemnych wyjaśnień (art. 52 ustawy o systemach sztucznej inteligencji). Według wytycznych Komisji Europejskiej firma, która nie podpisała kodeksu praktyk, powinna umieć wykazać innymi odpowiednimi środkami, jak spełnia art. 50 ust. 4 i 5 (pkt 148). Rejestr, który proponujemy, obejmuje identyfikator materiału, narzędzie i wersję modelu, kategorię użycia AI, wynik testu, decyzję z uzasadnieniem oraz osobę, która ją zatwierdziła, wraz z datą. Zrzut ekranu z datą jest pewniejszym dowodem niż sam odnośnik, bo materiał w sieci można zmienić albo usunąć.

Nie kopiuj surowych promptów. Pełny zapis konwersacji tworzy nową powierzchnię wycieku danych poufnych i danych osobowych, a niczego nie dowodzi lepiej niż notatka z decyzji. Rejestr ma być proporcjonalny do skali publikacji.